Historyczne punkty na trasie 29. Biegu Powstania Warszawskiego

11 lipca 2019
Historyczne punkty na trasie 29. Biegu Powstania Warszawskiego

BIEG POWSTANIA WARSZAWSKIEGO 27 LIPCA 2019r.

ws.

POWSTANIE WARSZAWSKIE 1944

 

1. Okolice STARTU (przy wylocie ul. Konwiktorskiej na ul. Bonifraterską). Narożnik tych ulic zajmował szpital psychiatryczny św. Jana Bożego, będący północno-zachodnią redutą powstańczej Starówki. Ciężkie boje w jego obronie toczyły w ostatniej dekadzie sierpnia oddziały Kedywu ppłk ‘Radosław” (Jan Mazurkiewicz) z batalionów „Zośka”, „Czata 49” i „Miotła”.

2. Ul. Bonifraterska była w sierpniu linią frontu, granicząc od zachodu z rumowiskiem zburzonego w 1943 r. getta, patrolowanym przez obie walczące strony.

3. W prześwicie obecnego Sądu Najwyższego – z ul. Bonifraterskiej na pl. Krasińskich znajdowała się barykada, osłaniająca w ostatnich dniach obrony odwrót kanałowy staromiejskiej załogi, broniona przez oddziały batalionu mjr „Gustawa” (Ludwik Gawrych) i kompanii wolskiej kpt. „Stefana” (Stanisław Stefaniak).

4. Przy pl. Krasińskich – w pałacu o tej nazwie – kwaterował i w ostatnich dniach sierpnia bronił go batalion „Parasol” kpt „Pługa” (Adam Borys), a później por. ”Jeremiego” (Jerzy Zborowski). W południowej części placu (przy zbiegu z ul. Długą) jest właz do kanału, którym 1 i 2 września ewakuowała się załoga Starówki.

5. Ulicę Miodową przez cały sierpień obsadzali powstańcy, głównie ze zgrupowania kpt „Gozdawy” (Lucjan Giżyński). Barykada u zbiegu z ul. Senatorską była często atakowana przez nieprzyjaciela od strony Krakowskiego Przedmieścia.

6. W pierwszych dniach sierpnia kilka kamienic Krakowskiego Przedmieścia, najbliższych placu Zamkowego, obsadzały jednostki Wojskowej Służby Ochrony Powstania por. „Dzika” (Tadeusz Okolski), skutecznie atakując granatami i butelkami benzyny przejeżdżające pojazdy niemieckie.

7. Dalsza część Krakowskiego Przedmieścia – aż po ulicę Traugutta – przez cały sierpień znajdowała się pod kontrolą nieprzyjaciela jako arteria przelotowa do Nowego Zjazdu i mostu Kierbedzia (obecny Śląsko-Dąbrowski). To samo odnosi się do narożnego z ul. Karową hotelu Bristol oraz do ulicy Karowej – łącznie z wiaduktem („ślimakiem”) Markiewicza. Dopiero najbliższy Wisły odcinek Karowej znajdował się do pierwszych dni września w rękach powstańców.

8. Odcinek Wisłostrady na wysokości Mariensztatu był kontrolowany przez nieprzyjaciela, z silnie umocnionym Domem Schichta (dziś Centrum Stomatologii) przy wjeździe na most Kierbedzia. W Godzinie „W” gmach ten bezskutecznie zaatakowała 103 kompania batalionu rtm „Bończy” (Franciszek Sobeski), ponosząc dotkliwe straty.

9. Również pod kontrolą Niemców był dalszy odcinek Wisłostrady (Wybrzeże Gdańskie), biegnący wzdłuż skarpy Nowego Miasta. Stąd wychodziły uderzenia na linię ul. Rybaki i wylotowe barykady, zamykające ulice Kościelną i Boleść, bronione przez batalion WSOP „Dzik”, wspierany plutonami    104-ej kompanii Związku Syndykalistów Polskich oraz Armii Ludowej. Cała skarpa i podskarpie nowomiejskie należały do wschodniego odcinka mjra „Roga” (Stanisław Błaszczak).

10. Przy skręcie z Wisłostrady w lewo – na wysokości schodów ul. Wójtowskiej – do 25 sierpnia przechodził z rąk do rąk budynek mieszkalny PWPW (ul. Rybki 35), obsadzony przez Grupę AK PWB/17/S (Podziemna Wytwórnia Banknotów) por. „Białego” (Czesław Lech). Dom istnieje dziś w nieco zmienionej postaci.

11. Kompleks Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych przy ul. Sanguszki początkowo broniony był przez grupę PWB/17/S i kompanię por. „Osy” (Edmund Osiejewski) z batalionu „Kiliński”. W kulminacyjnym okresie boju dowodzenie redutą przejął ppłk „Leśnik” (Jan Szypowski), którego zgrupowanie stało się główną siłą załogi powstańczej. Nieprzyjaciel 28 sierpnia opanował PWPW, mordując ciężko rannych wraz z lekarką, doktor „Raną” (Hanna Petrykowska).

12. META (ul. Konwiktorska przy stadionie „Polonii”). Przez boisko „Polonii” nocą 21/22 sierpnia usiłowały przebić się plutony batalionu „Zośka” por. „Jerzego” (Ryszard Białous) oraz kompanii „Zemsta” por. „Porawy” (Stefan Matuszczyk), aby uzyskać połączenie z powstańczym Żoliborzem. Na boisku poległo 11 żołnierzy „Zośki” i 2 z „Zemsty”. Przez sąsiedni Park Traugutta atakowały pod dowództwem kpt „Motyla” (Zbigniew Ścibor-Rylski) plutony batalionu „Czata 49” mjra „Witolda” (Taduesz Runge). Nie licząc Godziny „W” była to jedna z największych akcji zaczepnych Powstania.

 

Autor tekstu: Juliusz Kulesza

Pliki do pobrania: